بزرگداشت جناب پروفسور فضل الله رضا در واشنگتن

 

بزرگداشت جناب پروفسور فضل الله رضا در واشنگتن

دانشمندی که صلای انقلاب انفورماتیک در دهکدۀ جهانی را به گوش ایرانیان رسانید

 

شنبۀ گذشته (13 اکتبر2012 برابر با 22 مهرماه 1391) جناب پروفسور فضل الله رضا به دعوت بنیاد فرهنگی دماوند در برنامۀ بزرگداشت خود در مونتگمری کالج (مریلند) شرکت نمود. وی که اینک یکی از کهن سال ترین چهره های علمی ایران و جهان است، در سخنان خود باز بر اهمیت دانش ارتباطات و لزوم کار گروهی و همکاری فیما بینی (به ویژه بین ایرانیان) در دهکدۀ جهانی امروز تأکید کرد.

 

برنامۀ بزرگداشت با حضور بیش از 280 نفر از فرهیختگان و فرهنگ دوستان ایران با خوشآمد آقای دکتر اسماعیل میر مظفری (عضو هیئت مدیره) شروع شد و آنگاه

آقای دکتر فرخ شهاب (دبیر بنیاد دماوند) هدف های فرهنگی بنیاد و مدیرا ن آنرا معرفی نمود، و از خانم مهین قنبری (همکار فرهیخته و هنر پرور بنیاد) خواست که جلسۀ تجلیل از پروفسور رضا را اداره نمایند. خانم قنبری ضمن بیان بیوگرافی کوتاهی از پروفسور، جایگاه ادب شناسی و کتاب هایی که ایشان در نقد ادبی و برآورد شعر فارسی نوشته اند، برشمرد.

 

سخنران اول آقای دکتر محمود خجسته بود. وی استاد و پژوهشگری ست که سالیانی را در درس و فراگیری از پروفسور گذرانده، و اینک مشاورعلمی آی.بی.ام. است. وی گفت که استاد رضا کارشناسی خود را از دانشگاه کلمبیا و دکترای حویش را از دنشگاه بروکلین در سال 1948 گرفت. آنگاه چند سالی در دانشگاه کاتولیک واشنگتن درس داد سپس به دانشگاه ام.آی.تی. رفت، و سرانجام استاد تمام وقت دانشگاه سیراکوس گردید. در این سالیان بود که پروفسور رضا در چهرۀ یکی از پایه گذاران نظریۀ شبکه ها ( systems theory) و تکمیل کنندۀ تئوری اطلاعات ظاهر شد. می دانیم که ترکیب این دو نظریه شبکۀ جهانی ارتباطات (I.T) را بنیان گذاشت که هر دو از مقولات ریاضیات کاربردی اند. دکتر خجسته با نشان دادن اسلاید هایی از پروفسور رضا در کنار مشاهیری چون Professor Faster   و Professor Fanon به سخنان خود پایان داد.

 

سخنران دوم آقای دکتر محمد رضا فرخ شهاب بود که  درجه مهندسی خود را از هنرسرایعالی (دانشگاه علم وصنعت ) ودکترای خود را در مدیریت فنّی و حرفه ای از آمریکا اخذ نموده است. وی گفت که پروفسور رضا پیش از مسافرت به امریکا در سال 1321 با کسب رتبۀ مهندسی از دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران در همین دانشگاه تدریس کرده است و دو کتاب علمی راز آفرینش و هندسۀعلمی وعملی را در همان سالیان منتشر نمود. پس از بازگشت به ایران نیز پروفسور رضا نخست به ریاست دانشگاه صنعتی آریامهرسابق (شریف فعلی) و سپس دانشگاه تهران منصوب گردید. دکتر شهاب افزود که پروفسور رضا در دوران فعالیت های علمی وادبی خود موفق شد که سه پروژه مهم را با موفقیت اجرا نماید: اول، نشان دادن اهمیت فن فناوری برای جهش از دوران عقب افتادگی انقلاب صنعتی که در زمان گذشته بآن

نرسیدیم.و دوم، تغییرات بنیادی در برنامه های دانشگاهی. سوم، پایه گزاری انجمن های علمی وتبادل دانش بین ایرانیان برون مرزی ودرون ایران از راه تشکیل انجمن های فرهنگی برای گسترش و زنده نگهداشتن زبان و ادبیات فارسی. دکتر شهاب سپس با تکیه به آینده نگری پروفسور رضا سخنان ایشان را در کانون مهندسان ایران در سال 1347 به شرح زیر نقل نمود:

"تمام پیشرفت های بشری در سه هزارسال گذشته هرگز نخواهد توانست با پیشرفتهائی که بشر در پنجاه سال آینده خواهد داشت برابری کند.این پیشرفت ها در علم فناوری  به اندازه ای عمیق و به قدری موثر خواهد بودکه وضع اقتصاد ی –اجتماعی و فرهنگی جهان را دگر گون خواهد کرد مقصود من از دگرگونی بهبود  یا تخریب نیست چون هردوی اینها بدرجات امکان پذیر است. این وظیفه دانشگاه ها –مجامع علمی و کانون های مهندسان است که به آینده نگاه کنند همانطور که بنده چند شب پیش در محفل دیگری عرض کردم –در شعر وادب و فرهنگ ما بیش تر به گذشته نگاه میکنیم ولی در فناوری و علم باید به آینده توجه کنیم –تدریس تاریخ علم و فناوری به جای مشارکت در گسترش صنعتی کشورها آنقدر نمیتواند نقش مهمی داشته باشد  آینده در جلو است –درنیم قرن آینده وسائل ارتباط کمپیوتری چنان جهان را تسخیر خواهند کرد که این کارخانه ها ئی که ازمجموعه آنها به انقلاب صنعتی یاد کردیم –درمقابل آن اثری نا چیز خواهد داشت –همانطوریکه انقلاب صنعتی نیرو در اختیار بشر گذاشت  یعنی نیروی ماشینی فراوان را به جای نیروی زور بازو ی محدود به بار آورد این انقلابی که در حال تکوین است نیز نیروی مغزو فکر بی کران را در اختیار ما خواهد گذاشت."

پروفسور رضا می گوید: "ما در آستانه یک تحول عظیم تاریخی هستیم. اگر مهندسان –بزرگان و دانشگاهیان ما نتوانند خدای نا کرده با هم متحد و همفکر به سوی آینده نگاه کنند ما دراین جریان برق آسای تمدن –در حالیکه در پنجاه سال آینده معادل بیش از سه هزارسال کار انجام خواهد یافت .قرن ها از جهان عقب خواهیم افتاد. دنیا کوچک شده ما با همه جا در ارتباطیم –تسخیر فضا را که ملاحضه فرمودید که زمین و ماه به هم نزدیک شده اند. ارتباطات را هم که ملاحظه فرمودید –سیر علم و فرهنگ ما در آینده در مسیر کامپیوتر خواهد بود –ملل دیگررا در خانه خود بر آئین وطن پرستی کهن چه راه بدهیم یا ندهیم  این کمپیوترها نماینده های علمی واقتصادی ساکت و صامت کشورهای پیشرفته دیگر در خانه ما خواهند بود."

دکتر فرخ شهاب در پایان سخننان خود گفتند : "پروفسور رضا ,فردی است که بهر آنچه مایل بود رسید بدون آنکه برای رسیدن به آنها چیزی را از دست بدهد".

سخنران سوم دکتر احمد کاظمی موسوی پزوهشگر دانشگاهی بود. و ی در زمینۀ کارهای ادبی پروفسور رضا، نقدها و نگاه علمی و ریاضی گونۀ ایشان به مقولات ادبی حرف زد. او گفت که پروفسور فضل الله رضا یک استاد صاحب تئوری در ریاضیّات کاربردی و نظریۀ شبکه ها ست، اما چنان کنجکاو و یابنده در وادی ادبیات فارسی گام می زند که گویی جهان پر مجهول دیگری را در سخن فارسی یافته است. ریاضی بیکران است. این را ما شنیده بودیم. اما نشنیده بودیم که گردش معانی و ایده ها در شعر فارسی نیز می توانند یادآوربی نهایت های اعدادریاضی شوند.  ما نمی دانستیم که موازی گونه های جبر و مقابله را نیز می توان در شعر فارسی (به ویژه در غزل حافظ) یافت. این آگاهی را پروفسور رضا به ما می دهد. او چنان ژرف به پرواز واژگانِ در  شاهنامه می نگرد، و چنان صمیمی پا به خلوت أنس حافظ می نهد، که گویی می خواهد از فراز کاخ بلند سخن فردوسی، نقش بندی های غیب را در جام آینه کردار خواجه بخواند.  به گفتۀ خودش تفکّر ریاضی نیروی شگفتی دارد. گاه مانند شعر و هنر به آسمان پرواز می کند، هرچند در استحکام بنیادها باید دقت کرد که پرواز اندیشه مانند پرواز کیکاووس نباشد.  او گاه از بی وفایی الفاظ به معانی  گلایه می کند، چون در وادی کران ها و نهایت ها برخی الفاظ به مفاهیم وفادار نمی مانند.

 

دکتر کاظمی موسوی سپس گفت که پروفسور رضا شعر حافظ را به ریاضیات محضpure mathematics  تشبیه می کند، حال آنکه شعر سعدی را ریاضیات کاربردی applied mathematics می انگارد.  به نظر وی ذهن سعدی به جنبه های عملی و اجتماعی نزدیک است، و ذهن حافظ اغلب مجرّد اندیش و بیشتر در ردۀ تفکر انتزاعی جای می گیرد. پیداست که ذهن مجرّد اندیش

میدانی به وسعت فضای بیکران لازم دارد که در آن فقط زیبایی محض معیار شناسایی باشد. ادبیّات این فضا را برای جولان اندیشه فراهم می آورد. او در نگرش ریاضی گونۀ خود حافظ را اندیشگر نامساوی ها (یا معادلات نامساوی) برآورد می کند. پروفسور رضا می گوید که واژه های کلیدی اصطلاحات عرفانی، که همان بازیگران نمایشگاه اندیشۀ والای حافظ اند، در هاله ای از ابهام و زیبایی جای می گیرند. واژگانی چون ساقی، نگار، ترک (شیرازی)، می و مطرب اغلب بیرون از ردۀ تفکر جزمی و حساب چهار، پنج و شش اند؛ مانند عدد x ابهام و زیبایی ناشناخته ای را دارند.  ناشناخته ها مانند مجهولات و معادلات پارامتردار و نامساوی های جبری رخصت پرواز دارند.

 

سخن از تقابل contrast مفاهیم در شعر حافظ از دید پروفسور رضا وقتی به اوج خود می رسد که حافظ آنرا به مرز بی نهایت می رساند. بسیاری از شاعران ما تقابل بین هجر و وصل، شاه و گدا و مانند آنرا خوش بیان کرده اند. این تقابل را به زبان ریاضی شاعرانه می توان "تقابل اضداد" یا "فاصلۀ صفر و بی نهایت" خواند. در خصوص مفهوم بی نهایت پروفسور رضا توضیح می دهد که: "مفهوم علمی بی نهایت ریشۀ یونانی دارد و مفهوم صفر ریشۀ اسلامی – هندی - ایرانی.  حافظ  به علم حساب و ابجد تمایل ذهنی داشته و گاه ماده تاریخ هایی را محاسبه کرده، که نمودار گرایش به تفکر علمی ست.» حافظ در برخی از ابیاتش، به گفتۀ پروفسور رضا، دو بی نهایت را نقش بندی می کند:

  که بَرَد به نزد شاهان ز من گدا پیامی--  که به کوی می فروشان دو هزار جم به جامی

 

در اینجا گردانندۀ جلسه ( خانم قنبری) از پروفسور رضا خواستند که به روی صحنه بیایند و سخننانشان را ادا نمایند. پروفسور رضا پس از تشکر از گردانندگان جلسه گفت:                      

جهان با سرعت بیشتر به دو گروه کشورهای پیشرفته تر و بازمانده تر تقسیم میشود . بسیاری از مرزهای جغرافیائی نیز در هم خواهد شکست . تا حدودی اختلاف فرهنگی و عقید تی جانشین اختلافات مرزی خواهد شد. اهمیت دانش و اطلاعات بر اهمیت منابع زیر زمینی و طبیعی که خمیر مایه دوران انقلاب صنعتی بود پیشی خواهد گرفت چنانچه مستحضرید  امروزه میتوانند میزان ذخائر نفتی و مناسبترین محل چاه نفت را از روی حساب و "تئوری سیستم ها" پیش بینی کنند . صنعت عظیم نفت که امروز مهمترین عامل تحرک زندگانی صنعتی ماست در زیر چتر انفورماتیک و کامپیوتر قرارخواهد گرفت .به این ترتیب صاحبان اطلاعات وشبکه ها وشاهراهای  اطلاعاتی  مصرف و کنترل منابع زیر زمینی را بدست خواهند گرفت . انقلاب انفورماتیک این ودیعه گران بها را نیز از چنگ انقلاب صنعتی به در می آورد .آن که بیش خبر دارد و خبرهارا درمیآبد و بکار میبندد تواناتراست. توانا بود هرکه دانا بود.

 

 همانطور که عرض کردم یک همبستگی عمیق و همگامی نزدیک بین متخصصان و سرمایه داران –دانشگاهیان –رجال با تجربه و دولت لازم است تا بتوانند برنامه ریزی کنند. در این کار باید اغراض خصوصی –کوتاه نظری ها –زشت بینی ها عیب جوئیها و رفیق بازیها روزانه را کنار بگذاریم وگرنه مثل قرن گذشته  ما باز مصرف کننده خواهیم بود و نه تولید کننده. من قطع دارم که شما نظرتان این نیست که مصرف کننده باشید. شما میخواهید آزاده باشید وارستگی و آزادگی فردی و ملی ما در این است که در صف اول علم و فرهنگ قرار بگیریم و این هم غیر ممکن نیست. همت عالی میخواهد  من قطع دارم همه این خوبی ها و خصوصیت های نیک در مردم ایران هست.امیدوارم به کمک هم بتوانیم قدم هائی در این جهت برداریم .

 

میدانی به وسعت فضای بیکران لازم دارد که در آن فقط زیبایی محض معیار شناسایی باشد. ادبیّات این فضا را برای جولان اندیشه فراهم می آورد. او در نگرش ریاضی گونۀ خود حافظ را اندیشگر نامساوی ها (یا معادلات نامساوی) برآورد می کند. پروفسور رضا می گوید که واژه های کلیدی اصطلاحات عرفانی، که همان بازیگران نمایشگاه اندیشۀ والای حافظ اند، در هاله ای از ابهام و زیبایی جای می گیرند. واژگانی چون ساقی، نگار، ترک (شیرازی)، می و مطرب اغلب بیرون از ردۀ تفکر جزمی و حساب چهار، پنج و شش اند؛ مانند عدد x ابهام و زیبایی ناشناخته ای را دارند.  ناشناخته ها مانند مجهولات و معادلات پارامتردار و نامساوی های جبری رخصت پرواز دارند.

 

سخن از تقابل contrast مفاهیم در شعر حافظ از دید پروفسور رضا وقتی به اوج خود می رسد که حافظ آنرا به مرز بی نهایت می رساند. بسیاری از شاعران ما تقابل بین هجر و وصل، شاه و گدا و مانند آنرا خوش بیان کرده اند. این تقابل را به زبان ریاضی شاعرانه می توان "تقابل اضداد" یا "فاصلۀ صفر و بی نهایت" خواند. در خصوص مفهوم بی نهایت پروفسور رضا توضیح می دهد که: "مفهوم علمی بی نهایت ریشۀ یونانی دارد و مفهوم صفر ریشۀ اسلامی – هندی - ایرانی.  حافظ  به علم حساب و ابجد تمایل ذهنی داشته و گاه ماده تاریخ هایی را محاسبه کرده، که نمودار گرایش به تفکر علمی ست.» حافظ در برخی از ابیاتش، به گفتۀ پروفسور رضا، دو بی نهایت را نقش بندی می کند:

  که بَرَد به نزد شاهان ز من گدا پیامی--  که به کوی می فروشان دو هزار جم به جامی

 

در اینجا گردانندۀ جلسه ( خانم قنبری) از پروفسور رضا خواستند که به روی صحنه بیایند و سخننانشان را ادا نمایند. پروفسور رضا پس از تشکر از گردانندگان جلسه گفت:                      

جهان با سرعت بیشتر به دو گروه کشورهای پیشرفته تر و بازمانده تر تقسیم میشود . بسیاری از مرزهای جغرافیائی نیز در هم خواهد شکست . تا حدودی اختلاف فرهنگی و عقید تی جانشین اختلافات مرزی خواهد شد. اهمیت دانش و اطلاعات بر اهمیت منابع زیر زمینی و طبیعی که خمیر مایه دوران انقلاب صنعتی بود پیشی خواهد گرفت چنانچه مستحضرید  امروزه میتوانند میزان ذخائر نفتی و مناسبترین محل چاه نفت را از روی حساب و "تئوری سیستم ها" پیش بینی کنند . صنعت عظیم نفت که امروز مهمترین عامل تحرک زندگانی صنعتی ماست در زیر چتر انفورماتیک و کامپیوتر قرارخواهد گرفت .به این ترتیب صاحبان اطلاعات وشبکه ها وشاهراهای  اطلاعاتی  مصرف و کنترل منابع زیر زمینی را بدست خواهند گرفت . انقلاب انفورماتیک این ودیعه گران بها را نیز از چنگ انقلاب صنعتی به در می آورد .آن که بیش خبر دارد و خبرهارا درمیآبد و بکار میبندد تواناتراست. توانا بود هرکه دانا بود.

 

 همانطور که عرض کردم یک همبستگی عمیق و همگامی نزدیک بین متخصصان و سرمایه داران –دانشگاهیان –رجال با تجربه و دولت لازم است تا بتوانند برنامه ریزی کنند. در این کار باید اغراض خصوصی –کوتاه نظری ها –زشت بینی ها عیب جوئیها و رفیق بازیها روزانه را کنار بگذاریم وگرنه مثل قرن گذشته  ما باز مصرف کننده خواهیم بود و نه تولید کننده. من قطع دارم که شما نظرتان این نیست که مصرف کننده باشید. شما میخواهید آزاده باشید وارستگی و آزادگی فردی و ملی ما در این است که در صف اول علم و فرهنگ قرار بگیریم و این هم غیر ممکن نیست. همت عالی میخواهد  من قطع دارم همه این خوبی ها و خصوصیت های نیک در مردم ایران هست.امیدوارم به کمک هم بتوانیم قدم هائی در این جهت برداریم .

 

در بخش دوم برنامه استاد نادر مجد به اتفاق دکتر علیرضا آنالویی و خانم نرگس محمود شاهی موسیقی زیبایی را در دو قسمت اجرا نمودند. در قسمت اول نادر مجد با همراهی بیست نفر از نوجوانان گروه چکاوک دو ترانه و یک آواز در دستگاه شوراجرا کرد. ترانۀ نخست به نام "آتش کاروان" شعر بیژن ترقی روی آهنگ علی تجویدی بود که با صدای دوشیزه نسیم کلیایی اجرا شد. سپس نسیم کلیایی بخشی از آواز شور را با تار نادر مجد بخوبی خواند. آنگاه آهنگ "سراب آرزو" اثر پرویز یاحقی و شعر بیژن ترقی با صدای دوشیزه نوشا فاطمی به سمع حضّار رسید. لباس مشکی یک شکل وترکیب آراستۀ نوجوانان گروه چکاوک چشمگیر بود. در قسمت دوم خانم نرگس محمود شاهی نخست آهنگی را که نادر مجد در بیات زند روی غزل  حافظ ساخته با آوای خوش خواند. ترانه با این بیت شروع شد: "سحرم دولت بیدار به بالین آمد – گفت برخیز که آن خسرو شیرین آمد." آنگاه مثنوی بیات زند را که نادر مجد روی شعر مشهور شیخ بهائی پیاده نموده، خانم محمودشاهی چنین خواند: " بُد مرا شب دوشین بزمکی به پنهانی -  از درم درآمد یار با جمال روحانی."  آواز مثنوی که با تحریرهای صوفیانۀ سه نفری (مجد، آنالویی و نرگس) همصدایی می شد، تأثیر خوبی روی حضار گذاشت.  

Not for Profit

P.O.  Box  4184

Rockville, MD. 20849

Damavand@DamavandCulturalFoundation.org

(240) 428-8337

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Damavand_in_winter.jpg

بنیاد فرهنگی د ماوند

Damavand Cultural Foundation

Damavand Cultural Foundation