برنامه شماره 10

Text Box: بنیاد فرهنگی دماوند
Damavand Cultural Foundation
برنامه ماه مارچ 2013
اسفند ماه  1391
خوش آمد: دکتر امیر حسین آزادی
گردانندۀ برنامه: دکتر محمد رضا شهاب
بخش نخست * سخنرانی واسلاید 
پیوند های هندسه و هنر
 در معماری وکاشی کاری ایران
Interconnections between Mathematics and the Arts 
in Relation with Persian Architecture and Mosaic Designs
دکتررضا سرهنگی 
Lecture & Slide Presentation 
Dr. Reza Sarhangi
استاد ریاضی دانشگاه تاوسون 
Math Professor at Towson University
مدیر برنامه شب های شعر وموسیقی، انجمن فرهنگی ایرانیان مقیم مریلند-بالتیمور 
بخش دوم * اجرای موسیقی
Music presentation 
استاد کاظم داوودیان
Master Musician, Kazem Davoudian
زمان-یکشنبه 10 مارچ 2013
Sunday, March 10, 2013 -  5:30 P.M.
گرد همائی ساعت 5:30 بعد از ظهر
 (پذیرائی- چای –قهوه-شیرینی)
 (ساندویج برای فروش عرضه میشود)
شروع سخنرانی ساعت 6:00
Montgomery College-Rockville
TC (Technical Center) Room#136
Direction from 355 (Hungerford Drive)
Take N. Campus Drive, Park at Lot #9 (Across from Technical Center)
تلفن اطلاعات: 8907-208-202 
Information
Text Box: برنامۀ ماه مارس بنیاد فرهنگی دماوند

پیوند های ریاضی و هنر در معماری وکاشی کاری ایران 
سخنرانی دکتر رضا سرهنگی استاد ریاضی دانشگاه تاوسون و رئیس انجمن بین المللی‌پیوندهای ریاضی و هنر
www.BridgesMathArt.org
و اجرای موسیقی توسط استاد کاظم داودیان

بنیاد فرهنگی دماوند برنامۀ ماه مارس خود را روز یکشنبه (10/3/ 2013) در مونتگمری کالج مریلند در دو بخشِ سخنرانی واجرای موسیقی سنتی برگزار نمود. در اغاز برنامه آقای دکتر محمد رضا شهاب در معرفی سخنران گفت: دکتر رضا سرهنگی که استاد ریاضیات در دانشگاه تاوسن در مریلند میباشد، قبل از آنکه در سال ۱۹۸۶ میلادی به آمریکا مهاجرت کند در ایران مدرس ریاضی، بازیگر و کارگردان تاتر، نمایش نامه نویس، و طراح گرافیک بود. دکتر رضا سرهنگی، علاوه بر نوشتن تعداد زیادی مقاله در زمینه ریاضی و هنر، ویراستار پانزده کتاب حاوی مجموعه مقالات میباشد.  اضافه بر آن مولف کتابی در مورد ریاضی و معماری ایرانی‌است که به تازگی به بازار آمده است. او نویسنده یک کتاب هندسه دانشگاهی نیز هست. 

دکتر رضا سرهنگی در آغاز سخن خود گفت: جوانان ایرانی‌در آمریکا در بیشتر مواقع از میراث های فرهنگی‌خود بی‌خبرند. با وجودی که پدران و مادران این جوانان جلسات ادبی‌را پر میکنند و از خواندن اشعار زیبای حافظ و مولوی لذت میبرند، فرزندانشان بهره ای از این شرب مدام نمی‌‌برند. ولی‌میراث فرهنگی‌یک کشور، و آنهم کشوری مثل ایران با آنهمه سابقه طولانی در همه زمینه‌های هنری و علمی‌، محدود به ادبیات شعری نمیشود. جلوه‌های دیگر این فرهنگ پر بار هنرهای موسیقی‌، طرّاحی نقش کاشی،مینیاتور، تذهیب، و دیگر هنر‌ها میباشند که در طی‌قرون متمادی در کنار شاخه‌های علمی‌نظیر علم هندسه بالنده شده‌اند و آنها هم نیاز به توجه دارند.
***
از تعداد اندک مدارک باقی‌مانده در زمینه کاشی کاری ایرانی‌دوران قدیم میتوان به روشنی دریافت که طراحان مربوطه احاطه کامل به دانش ریاضی داشته اند. در حقیقت، در بیشتر مواقع، طرح‌های کاشی کاری خود تبلور روابط ریاضی بوده‌اند و شبیه فرمول های ریاضی‌حاوی دانشی ورای شکل ظاهریشان بوده‌اند.  بررسی‌این طرح ها، در کنار جلوه‌های دیگر موجود در جامعه نظیر علوم و ریاضی ، ادبیات، عرفان، و موسیقی‌، دریچه‌های نوی را بروی ما می‌‌گشاید.
در جهان امروز، بسیاری از علاقه مندان به هنر طراحی‌، نام اشر، این هنر مند بزرگ هلندی را شنیده اند و کارهای او را تحسین نموده‌اند. ولی‌شاید باشند کسانی‌که ندانند که یکی‌از سر چشمه‌های بنیادی هنر این هنرمند "الحمرا"، مجموعه ساختمانی دربار خلیفه‌های سلسه مور می‌باشد که حکومت اندلس را در جنوب اسپانیا ایجاد کردند.  اشر برای مدت زیادی از طرح‌های کاشی کاری این مجموعه نمونه برداری می‌نمود تا به راز‌های ساختمانی نهفته در این کار‌ها دست پیدا کند.
برای مدتی‌طولانی عمده دانشمندان غربی محل پیدایش این طرح‌ها را در خطه غربی سرزمین‌های تحت تسلط حکومت‌های اسلامی نظیر مصر و مراکش میدانستند.  تحقیقات جدید تر نشان داده است که خطه‌های شرقی‌، نظیر ایران بزرگ آن زمان، در این امر پیش کسوت بوده اند.  در صورتی‌که طرح های موجود در ساختمان‌های الحمرأ مربوط به قرن سیزده و چهارده میلادی میشود، طرح‌های بسیار پیچیده در گنبد کبود در مراغه به اوایل قرن دوازده میلادی برمیگردد. این ساختمان از بناهای دورهٔ سلجوقیان در شهر مراغه می‌باشد. تزیینات به‌کار رفته در این بنا در مقایسه با سایر بناهای دورهٔ سلجوقیان کم‌نظیر است.
ساختمان گنبد کبود ده پهلو است و دارای گنبدی مخروطی بوده که از بین رفته‌است.  تزیینات بدنهٔ بیرونی گنبد کبود به‌شکل قطاربندی و فرم‌های هندسی و سه ردیف مقرنس ساده‌است و دیوارهای داخلی آن دارای تزیینات نقاشی به‌رنگ فیروزه‌ای بوده که در گذر زمان از بین رفته و فقط بخش کمی از آن‌ها باقی مانده‌است.     
مراغه از دوران قبل از اسلام آباد بوده‌است اما قرن‌های ۱۲ تا ۱۴ میلادی دوران رشد و شکوفایی آن است.  
این دوران، دوران ظهور چهره‌ها یی نظیر نظامی گنجوی خالق هفت پیکر و مدارسی نظیر مدرسه عزیه در مراغه میباشد. مدرسه عزیه را منسوب به عزالدین بک ارسلان آبه مراغی از امرا سلطان محمد سلجوقی می‌دانند. ب احتمال زیاد این مدرسه جایگاه معتبری در زمینهٔ پژوهش‌های علمی بوده و سال‌های درازی بر پا بوده‌است. آنچه که به اسم مثلث پاسکال معروف است قبل از او توسط کرجی کشف شده‌است که شش قرن از پاسکال قدیمی تر بوده‌است. این ریاضیدان معروف که جدول مزبور را در کتاب خود نقل کرده در سال ۱۱۸۰ میلادی در مراغه درگذشته‌است. بنابراین می‌توان گفت که احتمال دارد او نیز در مدرسهٔ عزیه مشغول بوده‌است.    
هلاکو پس از تصرف نقاط شرقی ایران و قلع و قمع اسماعیلیان در آذربایجان مستقر شد و مراغه را پایتخت خود قرار داد. به فرمان او دانشگاهی بزرگ، رصدخانه و سایر مراکز تحقیقاتی و علمی به دست خواجه نصیرالدین طوسی با همکاری چندین دانشمند و ستاره‌شناس دیگر تاسیس شد و دانش‌پژوهانی از اطراف و اکناف عالم جهت مطالعه به این شهر رو آوردند. با توجه به این که هلاکو بودایی و زن و مادرش مسیحی بودند، در این دوران مراغه و حوالی آن به مرکز مسیحیت تبدیل میشوند. رومیان، ارامنه، نسطوریان، و به ویژه دانشمندان و هنرمندان این فرق در مراغه گرد آمدند و کلیساهای متعددی ساخته شد.
نکته بسیار مهم در مورد این بقعه ده‌‌‌‌پهلو این است که طرح اصلی‌دیوارهای بیرونی آن هم مربوط به ده ضلعی میشود ولی‌این ارتباط از چشمان غیر متخصص پنهان مانده است، به طوری که بسیاری طرح میانی روی دیوار‌ها را خطوطی شکسته می‌بینند که بدون معنی‌و فقط به صرف پرکردن فضا آورده شده است.  این چنین نیست. ولی‌این مهم احتیاج به تحلیلی کامل دارد که در مقاله‌ای از نویسنده آمده است که در حوصله‌این نوشته مختصر نمیباشد.  خواننده علاقمند را به این مقاله رجوع میدهیم.

Interlocking Star Polygons in Persian Architecture: The Special Case of the Decagram in Mosaic Designs, Nexus Network Journal, "Persian Architecture and Mathematics" vol. 14 no. 2 (Autumn 2012) Reza Sarhangi, Guest Editor.

 تصویر دیگر اجرای دقیق طرحی است که بر روی طومار معروف توپکاپی آمده است. این طومار مربوط به طراحان ایرانی‌دوران تیموری بوده است که در قصر توپکاپی در استانبول کشف شده است.  جالب اینجاست که در این مقاله از راز چگونگی ایجاد این سری طرح‌ها که نه‌بر اساس پرگار، بلکه بر اساس ایجاد مقیاس و گره میباشد، پرده برداشته میشود.   

تحقیق گران ریشه ایجاد این ریاضیات متبلور شده به صورت کاشی کاری‌ها را مربوط به زمان‌های بسیار دور مختلف و توسط فرهنگ‌های گوناگون میدانند که عمده آنان در سرزمین‌های شرقی از مصر و اسکندریه گرفته و تا ترکیه امروزی و هند ظهور کرده‌اند که ایران دوران‌های ساسانیان و سلجوقیان سهم عمده‌ای در این بابت دارند.  

امروزه دنیای غرب سعی‌بر آن دارد که دستاورد‌های فرهنگ‌های یونانی پراکنده در سرزمین هائی که عمد‌تا در شرق قرار دارد را فقط مربوط به خود بداند و شرق را که مادر این تبلور‌ها بوده‌اند بی‌نصیب بگذارد. متأسفانه این شیوه برخورد توسط بعضی‌از محقّقین شرقی‌هم دامن زده میشود که سهم ما از فرهنگ جهانی‌در مبارزه و تقابل با فرهنگ یونانی بوده است و نه همکاری. حقیقت این است که فلسفه با دانشمندانی نظیر طالس و فیثاغورث شروع شد که اندیشه‌ها یشان ریشه‌های عمیق در فرهنگ‌های شرقی‌دارند. خود در سرزمین هایی می‌زیسته اند که همیشه شرقی‌محسوب می‌شدند. کتاب‌هایشان توسط دانشمندان شرقی‌نگهداری می‌شده است و توسط آنان گسترش پیدا می‌کرده است.
 
کشف دو باره فلسفه و دانش قدیم توسط دنیای غرب بعد از قرون تاریک وسطی آنها را بر آن داشت که سهم اصلی‌فرهنگ‌های شرقی‌را در ایجاد جهانی‌آن انکار کنند و دنیایی به نام دنیای غرب بیافرینند و نقش نگهبان آنرا به خود اختصاص دهند و نقش شرق را به عنوان مخالف مداوم این فرهنگ پویا معرفی‌کنند. نقشی‌که متأسفانه بسیاری از ما آنرا پذیرفته ایم و به آن افتخار می‌کنیم. 
 
در زیر مختصری از منبع‌های احتمالی‌بسیار قدیمی‌هندسه در کاشی کاری‌های ایرانی‌میاید که نشان دهنده جهان شمولی این هنر می‌باشد.
در منابع مختلفی‌می‌خوانیم که در دوران ساسانی دانشگاه جندی شاپور یکی‌از  بزرگترین مراکز فرهنگی جهانی بود. دانشجویان و استادان از اکناف جهان بدان روی می‌آوردند. مسیحیان نسطوری در آن دانشگاه پذیرفته شدند و ترجمه سریانی‌های آثار یونانی در طب وفلسفه را به ارمغان آوردند. نو افلاطونیها در آنجا بذر صوفی گری کاشتند. سنت طبی هندوستان، ایران، سوریه و یونان در هم آمیخت و یک مکتب درمانی شکوفا را به وجود آورد. به فرمان انوشیروان، آثار افلاطون و ارسطو به پهلوی ترجمه شد و در دانشگاه تدریس شد. بیمارستان و مدرسه جندی شاپور در تاریخ فرهنگی ایران زمین اهمیت بسیار دارد. به تصریح اغلب منابع تاریخ پزشکی دوره اسلامی، این مرکز علمی در انتقال دانش پزشکی یونانی، ایرانی و هندی به عالم اسلام سهم فراوانی داشته‌است. نخستین بیمارستانهای دوره اسلامی طبق الگوی بیمارستان جندی شاپور بنا شد. با این همه، اطلاعات تاریخی ما چندان نیست که بتوان تصویری دقیق از اوضاع علمی و فرهنگی این شهر عرضه کرد.

در کتاب طومار توپکاپی نوشته استادی از دانشگاه هاروارد، خانم گٔل رو نجیب اغلو از اهالی ترکیه در مورد منبع الهام دیگری می‌خوانیم:
حران، در شمال بین النهرین، مرکز کفار صابئین بود.  صابئین فرقه‌ای از ستاره پرستان بودند که میراث نو افلاطونی اواخر عهد باستان مکتب اسکندریه را با عناصر فیثاغورثی -هرمسی و نجوم بابلی ترکیب کرده بودند. از اوان قرن دهم به خاطر مهارتهای هنری، ساختن اسطرلاب، و معبد هایی که به صورت اشکال خالص هندسی می‌‌ساختند مورد توجه بودند. شهر حران نقش مهمی در انتقال علوم یونانی ایفا کرد. نه‌‌تنها دربار عباسی را از مترجمان مشهوری چون منجم و ریاضیدان ثابت ابن قره (۸۲۶-۹۰۱) برخوردار ساخت که صابئین تحت نظر او کثیری از آثار یونانی در ریاضیات و نجوم را به عربی‌برگرداندند،بلکه عالمان برجسته ای در علوم ریاضی و نجوم عرضه کرد.  تا قرن یازدهم که از این پس صابئین  را آزار و معابدشان را ویران کردند، عالمان بخش‌های مختلف جهان اسلام برای آموختن نجوم و ریاضیات پیوسته به حران رفت و آمد می‌‌کردند. 

 در نوشته‌ای از آقای علی‌رفیعی (علامرودشتي) تلخیص از دکا می‌خوانیم:   بزرگ‌ترين و معتبرترين كتابخانه‌هاي سده‌هاي نخستين اسلامي در بغداد را بيت‌الحكمه مي‌دانند. كلمه "حكمت" در مفهوم عام، شامل علومي چون طب، نجوم، هيئت، طبيعيات، رياضيات، الهيات، منطق، و فلسفه بوده است.
نوشته‌اند كه خلفاي بني‌عباس، از جمله ابوجعفر منصور اهتمام بسياري به جمع‌آوري كتب قديمي و ترجمه آنها داشته‌اند؛ چنان‌كه منصور طيّ نامه‌اي از پادشاه روم خواست تا كتاب‌هاي حاكمان يوناني را براي وي بفرستد و پادشاه روم كتاب‌هاي اقليدس را، همراه برخي كتب ديگر، براي او فرستاد. منصور كتاب‌هاي ديگري نيز به زبان‌هاي پهلوي، فارسي، سرياني، و عبراني فراهم و خزانه‌اي از كتب مختلف بنياد كرد. اين خزانه پس از منصور به مهدي عباسي كه او نيز به ترجمه اين‌گونه كتب علاقه بسيار داشت، رسيد؛ سپس آن گنجينه، همراه با برخي كتاب‌هاي تأليف‌شده در زمان مهدي، به هارون‌الرشيد به ارث رسيد و هارون با استفاده از خزانه منصور و مهدي و نيز مجموعه‌ها و كتاب‌هاي ديگري كه فراهم ساخت، اقدام به تأسيس بيت‌الحكمه كرد؛ ولي شالوده نخستين آن، همان خزانه‌هاي كتب منصور و مهدي بوده است. بر اين اساس، تاريخ تقريبي تأسيس بيت‌الحكمه به پيش از سقوط برامكه باز مي‌گردد؛ زيرا بنابر شواهد تاريخي، برامكه در تأسيس بيت‌الحكمه و ترجمه كتب از زبان‌هاي ديگر به زبان عربي نقش اساسي داشته‌اند. بيت‌الحكمه در زمان هارون پيشرفت بسيار كرد، اما درخشش و اوج شهرت آن مديون اهتمام فراوان مأمون عباسي است كه اين مركز تحول چشمگيري پيدا كرد و در حقيقت به‌صورت مؤسسه‌اي علمي و فرهنگستاني در آمد و علاوه بر تأليف و ترجمه و نقل كتب مختلف به زبان عربي، مركزي براي بحث و مناظره، تدريس و مطالعه معارف بشري در سطوح عالي، رصد كردن ستارگان، و جمع‌آوري كتب و استنساخ آنها نيز به‌شمار مي‌رفت. از اين رو، در بسياري از منابع اسلامي، تأسيس بيت‌الحكمه به مأمون نسبت داده شده و مطالبي نقل گرديده كه نشان‌دهنده علاقه فراوان مأمون به حكمت و فلسفه و علوم قديمي يوناني، هندي، و ايراني است.
***
در بخش دوم برنامۀ بنیاد دماوند، گردانندۀ جلسه در معرفی استاد کاظم داودیان گفت که وی دانش آموخته دانشگاه تهران در رشتۀ موسیقی و هنرهای دراماتیک در 1980 می باشد و از استادانی چون اسماعیل تهرانی، بهمن رجبی و کامبیز روشن روان بهره گرفته است. پس از مهاجرت از ایران با گروه دستان و استاد حسین علیزاده همکاری نموده است. در 1991 مرکز آموزشی موسیقی هفت آهنگ را تأسیس کرد و به اتفاق شاگردانش برنامه های جالبی در کندی سنتر و ولف تراپ اجرا نموده که سی دی آنها موجود است. 

استاد کاظم داودیان پیش از نواختن سنتور در زمینۀ موسیقی ایرانی توضیح داد که این موسیقی درونگراست، و بیشتر با حالات درونی انسان سروکار دارد؛ ازینرو توجه و همدلی بیشتری از شنوگاندگان می طلبد. شادی و غم موسیقی ایرانی بستگی به روحیۀ شنونده و ضربآهنگ نغمه ای دارد که نواخته می شود. مثلاً در مایۀ دشتی که غم انگیز شناخته می شود، می توان نغمات پر شوری چون "سرود ای ایران» یافت که نشانی از غم ندارد. من امشب در دستگاه سه گاه می نوازم. سه گاه یکی از قدیمی ترین مقام های موسیقی ماست که مانند دشتی می تواند هم سوز جگر و هم شوق پرواز داشته باشد. غمی که موسیقی ایرانی به همراه دارد می تواند گشایشگر دریچه های انبساط درونی و نشاط معنوی گردد.
آنگاه استاد داودیان شروع به نواختن سنتور نمود. پس از نواختن درآمد سه گاه گذری به گوشۀ زابل نمود و اشاره ای به گوشۀ مویه و به سرعت در مخالف سه گاه فرود آمد. در اینجا داودیان ضمن بداهه نوازی متنوع خود دو چهار مضرب       
  
Kazem Davoudian received his BA degree in music from University of Tehran, College of Music and Dramatic Arts, in 1980. His performance skills were enriched by the notable teachers Esmaeel Tehrani (Santur) and Bahman Rajabi (Tonbak). His has also studied under supervision of renowned composers such as Kambiz Roshan-Ravan, Shahin Farhat and Mostafa Kamal Pourtorab.

Not for Profit

P.O.  Box  4184

Rockville, MD. 20849

Damavand@DamavandCulturalFoundation.org

(240) 428-8337

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Damavand_in_winter.jpg

بنیاد فرهنگی د ماوند

Damavand Cultural Foundation

Damavand Cultural Foundation